Dan državnosti Srbije obilježen u Kranju
Srpsko kulturno društvo „Petar Kočić” iz Kranja obilježilo 15. februar – Sretenje, Dan državnosti Srbije
Povodom 15. februara – Sretenja, Dana državnosti Srbije održana je 18. februara 2022. u prostorima društva svečanost u znak sjećanja na ovaj važan datum u srpskoj istoriji. Na samom početku prisutnima se pozdravom dobrodošlice obratio Krstan Šućur, predsjednik SKD „Petar Kočić”, a zatim dao riječ Ostoji Šobotu, koji je dalje vodio program.
U svom izlaganju Ostoja Šobot se osvrnuo na početak srpske istorije, od Lepenskog Vira i Vinčanske civilizacije, potom je spomenuo srpski kalendar, vjerovatno najstariji kalendar na svijetu. Naveo je takođe i Vede, za koje, kako kaže, Indijci tvrde da su do njih došle sa sjevera od Bijelih Bogova. U svom daljem izlaganju vratio se na sam 15. februar, Sretenje 1804. kada je u Orašcu podignut Prvi srpski ustanak pod vođstvom Karađorđa Petrovića, a onda se vratio na Sretenje 1935 i na „Sretenjski ustav”. Ustav Knjažestva Srbije, poznat kao Sretenjski ustav, prvi je ustav u Kneževini Srbiji koji je donet u Kragujevcu 1835. godine. Ustav je sastavio Dimitrije Davidović. Ustavom je izvršena podela vlasti na zakonodavnu, izvršnu i sudsku, što se i danas smatra standardom demokratije i ustavnosti.
Poslije svog obraćanja Ostoja Šobot je pozvao Dušana Jovanovića da kaže nešto o „Zakonopravilu Svetog Save”, jer je to bila tema u programu ovog događaja. Dušan Jovanović je u svojoj besjedi prvo spomenuo tadašnje stanje u srpskoj državi, naglasivši da se tokom vladavine dinastije Nemanjića (1166—1371), srpska srednjovekovna država razvijala u sferi politike, religije i kulture. Izgrađen je veliki broj manastira, mnogo više nego u prethodnim vekovima. Država se širila na prostranstvu između tri mora, a gradski život dostigao je visoki stepen razvoja. Trgovina, rudarstvo i manufaktura su znatno napredovale. Da bi se sve to regulisalo bilo je potrebno da se usvoje propisi kako da sve to djeluje u tadašnjoj srpskoj državi, da se uspostavi regulativa svih društvenih odnosa, kako građanskih, tako i crkvenih. U vezi sa tim Sveti Sava je, koristeći razne izvore iz građanskih i crkvenih propisa Romejskog carstva odabrao o preveo one koji se mogu odnositi i primijeniti u srpskom narodu i srpskoj pravoslavnoj crkvi.
Zakonopravilo Setog Save
Zakonopravilo ili Nomokanon, ili Krmčija kako ga neki zovu rađen je početkom 13. vijeka, a smatra se da je Sveti Sava je 1219. godine sastavio nomokanon pod nazivom Zakonopravilo. To je bio prvi srpski ustav, prvi srpski pravni akt i pisan je na razumljivom narodnom jeziku. Kao poređenje Dušan Jovanović je naveo primjer iz Engleske, kada je 1215. godine usvojen dokument pod nazivom „Magna carta libertatum”, Velika povelja o slobodama, pisana na latinskom jeziku i latinskim pismom, a „Zakonopravilo” je pisano na srpskom jeziku i srpskim pismom.
Treba napomenuti, naglasio je Dušan Jovanović, da je „Zakonopravilo” napisano, kako se tvrdi, prije nego što je Srpska pravoslavna crkva dobila svoju autokefalnost. Zakonopravilo je imalo 70 glava, 6 uvodnih, 44 crkvenog prava i 20 svjetovnog prava. Zakonopravilo nije samo puki prevod romejskih građanskih i crkvenih pravnih akata, nego sadrži i tumačenja koja je napisao Sveti Sava. Zbog toga Zakonopravilo ima svoju originalnost i vrijednost. Sveti Sava je u svoje Zakonopravilo unio brojne propise o zaštiti siromašnih, obespravljenih i ugroženih slojeva društva. U „Zakonopravilu” je naglašen skladan odnos između duhovne i svjetovne vlasti.
U svom daljem izlaganju Dušan Jovanović je naveo i neke sadržaje iz „Zakonopravila”, kao što su socijalna pravda, čiji su propisi bili poprilično moderni za to doba, zatim tu je zaštita siromašnih i uloga „časnih domova”, zaštita starih, nemoćnih i onih sa tjelesnim manama, potom uzajamne obaveze roditelja i djece, položaj žena, propisi o zarobljenicima, izgnanicima i zatočenicima, robovima. Tako da „Zakonopravilo” obuhvata širi splet društvenih odnosa u tadašnjoj srpskoj državi, i s pravom se smatra prvim srpskim Ustavom.
Nakon besjede Dušana Jovanovića nastavilo se sa programom u kome su recitovane pjesme povodom ovog događaja. Krstan Šućur je odrecitovao pjesmu Alekse Šantića „Otadžbina“, a Radoman Majo Krgović svoje pjesme „Heroji Velikog rata” i „Vladici na poklon“, a Ostoja Šobot je govorio stihove Vojislava Ilića iz pjesme „Rodoljub” i Dušana Kostića „U toj tami”, Dušan Jovanović je recitovao pjesme Branka Miljkovića „Morava” i Vladislava Petkovića Disa „Uzdah sa Dunava”.
Time je završen program povodom Dana državnosti Srbije, a potom je obavljeno osvećenje vodice, koje je stari hrišćanski običaj koji za cilj ima pročišćenje vode, kako bi ona zadobila moć očišćenja, te da bi je ljudi upotrebljavali za iscjeljenje duše i tijela, na odganjanje demonskih i neprijateljskih sila i slično. Osvećenje vode se najčešće obavlja pred krsnu slavu, Božić, Vaskrs i kada za to osjetimo potrebu.
Za vodicu treba pripremiti posudu (manja činija) čiste vode, svijeću, kadionicu, tamjan i bosiljak. Da bi voda, služila za osvećenje i očišćenje onih koji je piju ili se krope njome, sveštenik ovim svetim činom priziva na vodu Božiji blagoslov, te voda dobija silu koja služi na iscjeljenje duše i tela, na odagnanje vidljivih i nevidljivih neprijatelja, na osvećenje i očišćenje stvari i predmeta za ljudsku upotrebu; jednom riječju, na veliku duhovnu korist onih koji vjeruju i sa povjerenjem je upotrebljavaju. Osvećenje vodice po domovima nije samo običaj, nego potreba samih vjernika, koji osjećaju potrebu da povremeno budu osvećeni i očišćeni kropljenjem svetom vodicom. Dolazak sveštenika ima za cilj da se neguje naša duhovnost, pravoslavlje i Svetosavlje, da budno čuvamo svoju vjeru i svoju lijepu srpsku tradiciju.
Obred osvećenja vodice obavio je jerej Branislav Todorić, koji ja zatim održao prigodnu besjedu povodom ovog događaja.
Nakon osvećenja vodice nastavilo se sa druženjem u dobrom raspoloženju, a kuvari Mile i Rajko, uz pomoć članica društva, poslužili su kuvani kupus sa suvim mesom, koji su ranije pripremili.
Tekst i foto: Dušan Jovanović
